rkkerk250Onlangs besloot de r.-k. Suitbertusparochie, waar de Culemborgse Barbarakerk een onderdeel van is, om het kerkgebouw aan de markt af te stoten en te verkopen. Het kleine aantal parochianen kan de torenhoge bedragen die gemoeid zijn met de exploitatie van dit gebouw niet meer opbrengen.
Ondergetekende, Ben Holtkamp, trad in 1985 toe tot de commissie, die het eeuwfeest van de katholieke Barbarakerk op de markt zou organiseren. Tijdens de eerste vergadering al werd besloten een gedenkboekje te maken met daarin de geschiedenis van deze kerk. Ik heb mij direct beschikbaar gesteld om dat boekje te maken en dat werd goedgevonden. Ik hoefde de volgende vergaderingen niet meer bij te wonen, omdat ik al genoeg te doen had.

de heilige coronaAls kind opgegroeid in het katholieke Zuiden, ben ik zeer vertrouwd met heiligen. Iedere heilige bleek een specialisme te hebben. Meest bekend was het schietgebed: “Heilige Antonius, beste vrind, maak dat ik mijn …. weer vind”. Een schietgebed, mooi woord, een kort en krachtig gebed, specifiek gericht.


Nu blijkt er ook een heilige Corona te bestaan. Ze heeft niet in ieder heiligenregister een plaats. Ze is een van de martelaressen, die in de tweede eeuw de vroege kerk tot voorbeeld gesteld werd. Vergelijk haar met Emerentiana die aan het graf van haar geloofszuster de Heilige Agnes gestenigd werd.

tekstIn het kader van Voet Voor Thuis een quiz voor de liefhebbers. Klik op de link hieronder en test je kennis van Culemborg!
tekstIn het kader van Voet Voor Thuis een quiz voor de liefhebbers. Klik op de link hieronder en test je kennis van Culemborg!
een meterWe gaan even nadenken over de lengtemaat 'meter', of liever: anderhalve meter. Er zijn heden ten dage gek genoeg mensen die opeens niet meer weten hoe lang anderhalve meter is. Komt ze niet uit, vinden ze lastig, stellen ze ter discussie, brengt ze in verwarring. Er is niets nieuws onder de zon: afmetingen en afstanden zijn sinds mensenheugenis onderwerp van gesprek. Je bent lid van een historische vereniging, dus je weet dat vroeger alles beter was.

rarGoed nieuws: de studiezaal van het Regionaal Archief Rivierenland (RAR) is weer open.

De openingstijden zijn van dinsdag t/m vrijdag van 9.00 tot 16.30 uur. U kunt alleen langskomen op afspraak en als u geen verkoudheidsklachten heeft. Check de website www.regionaalarchiefrivierenland.nl voor de actuele stand van zaken.

wereldgeschiedenis

Onder verantwoordelijkheid van het Huygens Instituut voor de Nederlandse geschiedenis is het boek ‘Wereldgeschiedenis van Nederland’ uitgebracht. Meer dan honderd onderzoekers op het gebied van geschiedenis en cultuur vertellen het wereldwijde verhaal van onze geschiedenis. Hoe ons land mede de wereld heeft vormgegeven en hoe Nederland door onze nabije en verre buren beïnvloed werd.

cholera 1866 copy copySinds 1817 bereiken steeds meer berichten over de cholera ons land. Het begint met losse gevallen, maar dan komen de berichten van honderden, duizenden doden. En het komt dichterbij. In 1819 ziet men ook hier rouwadvertenties van landgenoten die in Oost-Indië aan de ziekte bezweken. Het is even later ook nog eens oorlog. Die Belgen willen zich van ons land losmaken; in 1831 hebben we zelfs een tevergeefse tiendaagse veldtocht gehouden om ze mores te leren. Het land is dus al in rep en roer en dan….

voetib1

In de vorige Voet Voor Thuis hebben we uw oogst aan uitdrukkingen met “Voet” erin afgedrukt. We leggen u nu een logisch vervolg op ’Voet in Tekst’ voor, namelijk ’Voet in Beeld’. Ik geef u twee voorbeelden.


Als u in een middeleeuws getijdenboek een afbeelding ziet met bovenin twee voeten en onderin een groep mensen die omhoog kijken, dan betreft het een afbeelding van de hemelvaart van Christus.

Deze afbeelding is genomen uit een Nederlands getijdenboek, dat in de British Library bewaard wordt. De tekst onder de afbeelding luidt: “Hier vaert Jezus ten hemel waert”. Als u goed kijkt ziet u dat de apostelen met Maria om een waterput staan en in het water ziet u het onderaanzicht van de doorboorde voeten van de Heer.

Add MS 50005; 1410-1420; Book of Hours, Dutch. British Library

Smalriem
Een aantal leden van Voet, veelal oud-Culemborgers, woont in Beusichem. Als zij Culemborg bezoeken gaan zij vaak via de Smalriemseweg. Waar komt deze naam vandaan?
Als je kijkt op https://www.topotijdreis.nl/ vind je dat deze naam als gebied genaamd Smalriem vanaf 1850 genoemd wordt op de kaarten. Kaarten na 1966 vermelden de naam niet meer. Vreemd dat zomaar een naam verdwijnt.

1920De periode van halverwege de 19e en begin 20ste eeuw was een tijd van grote veranderingen en grote uitvindingen. Zo rond 1850 ontstond er een nieuwe westerse wereld. Technische vooruitgang en de industriële revolutie begonnen elkaar steeds meer te beïnvloeden en natuurwetenschappen werden steeds belangrijker. Samen brachten ze ontwikkelingen op gang die z’n weerga niet kent en die de wereld binnen enkele generaties volledig veranderde.

De pasgeboren zoon van de erfgroothertog van Luxemburg stamt ook af van de graven van Culemborg

lux910 Mei 2020: 6.05 uur: Babynieuws uit Luxemburg! Vanochtend hebben erfgroothertog Guillaume en zijn vrouw Stéphanie een zoontje gekregen. Dat meldt het Luxemburgse hof op Instagram.

Leuk voor de Luxemburgers, maar met enig zoekwerk blijkt dat de nieuwe prins ook afstamt van de graven van Culemborg en ook de Heren van Maurik behoren tot zijn voorgeslacht. Deze afstammingslijn loopt via de moeder. Ook via de vader stamt Charles van de graven van Culemborg. Dit loopt via de familie van Waldeck

schoutenEen carillon kan ziektes en onheil afweren, zo klinkt een oude volkswijsheid. Met dat in hun hoofd schreven Schouten en Ruiter ‘Healing Bells’, om de helende klanken tegen corona uit te laten klinken.

Beiaardiers in dertien landen, waaronder Nederland, speelden op donderdag 21 mei - Hemelvaartsdag - dit muziekstuk met de naam ‘Healing Bells’. De Nederlandse journaliste Jet Schouten stond aan de wieg van de compositie.

lees ditVoorlopig moeten we 150 centimeter afstand houden van elkaar. 1,5 meter dus, oftewel één en een halve meter. Maar meestal hebben we het over anderhalve meter. Waarom eigenlijk, wil een lezer weten.

Voetgenoot Margreet de Nie wees ons op de website van het Meertensinstituut (aanbevolen!) waar je terecht komt op de Nederlandse bedevaartdatabank.
In Culemborg zijn er drie plaatsen waarheen men op bedevaart ging: de heilige  Antonius Abt (17e-midden 18e eeuw, zijn verering kwam centraal te staan tijdens en na de in 1628 heersende pestepidemie), de heilige Nicolaas van Tolentijn (1946-1968) en het Heilig Kruis (ca. 1422-1578). Interessant voor Voetgenoten met belangstelling voor de geschiedenis van het geestelijk leven. De bedevaartdatabank leert je ook wat over de achtergronden en je kunt rondneuzen in andere plaatsen die bedevaartsoort waren (of zijn!).

De afgelopen weken hebben De Gelderlandfabriek en Studio LEK een bijzonder initiatief genomen. Elke week, op donderdagavond, verzorgen zij vanuit een speciaal ingerichte studio in De Gelderlandfabriek het evenement ‘Niet afgelast’, dat live wordt uitgezonden via Facebook en YouTube. Op 7 mei jongstleden konden we nummer 8 bekijken. Daar hield Hans Saan een verhaal over een pandemie in het Culemborgse verleden. Mochten jullie het gemist hebben: geen nood. Je kunt Hans z’n verhaal, dat in twee delen uiteenviel, opnieuw bekijken.

VOETTIPS is een rubriek voor de geschiedenisveelvraat! We wijzen jullie graag op boeken, films, podcasts en websites waarmee je je hart kunt ophalen.

In deze aflevering onder andere de Internationale, documentaires en een nieuw Culemborgs boek! Tips? Mail de Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.! Eerdere tips vind je hier.

tekstIn het kader van Voet Voor Thuis deze keer geen quiz maar een spel voor de liefhebbers gemaakt door Martin IJzerman. Klik op de link hieronder en test je geheugen met de geschiedenis van Culemborg!
Parochiekerk

Wie kent niet het begrip ‘Grote Schoonmaak’? Tegenwoordig hoor je dat niet zo veel meer, maar vroeger was dat anders. Menig huis kreeg twee keer per jaar een grote schoonmaakbeurt. Alles werd dan van zijn plaats gehaald en vervolgens werd er grondig gereinigd. De voormalige parochiekerk aan de Papenhoek viel ook deze eer te beurt in 1844. Wellicht is het aardig om te zien hoe dat toen in zijn werk ging.

< Schilderij van Theo Ausems. Ausems heeft de voormalige kerk nooit gezien, maar uitgaande van het divers archiefmateriaal, schilderde hij dit schilderij.

Download dit artikel als een pdf

williramLinks ziet u een boekwerk geschreven in het Oudnederlands. Het werd hier gesproken vanaf de zevende tot en met de twaalfde eeuw, ja, vermoedelijk ook in Culemborg maar dat bestond toen nog niet als zodanig. Kijk maar op de landkaart die in deze video wordt getoond. De video is gesproken in Oudnederlands en ondertiteld in die taal en in de Nederlandse vertaling. Vaak nog best te verstaan. Met dank aan Martin IJzerman en Jan Hogendoorn voor de hint.

In Voet voor thuis 2 hebben we een oproep gedaan om alle mogelijke uitdrukkingen en zegswijzen waar het woord 'voet' een rol speelt op te zoeken en naar ons op te sturen. Een aantal Voetzoekers heeft gereageerd. Graag delen we de resultaten. Eén Voetzoeker heeft er zelfs een literaire vorm voor gevonden. Het zijn voornamelijk uitdrukkingen. Maar er zijn ook allerlei zelfstandige naamwoorden met 'voet' er in. Voetzoeker natuurlijk (afgestoken met oud en nieuw ging dat vuurwerk kronkelend over de grond achter je voeten aan), en voetzool. Wie weet er nog een paar? Aanvullingen kun je kwijt bij Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.

Kees Molders schreef vorige Voet voor thuis over de wederwaardigheden van de werkgroep Cartovoet. Die werkgroep  bestudeert stadsplattegronden en kaarten van Culemborg en omgeving. Daarbij zoeken ze ook allerlei beeldmateriaal. Bij een van die zoektochten stuitte Kees op een spannende en enigszins mysterieuze luchtfoto. Onderzoek naar de herkomst leidde ertoe dat Kees ingewijd raakte in de wondere wereld van de luchtfotografie. In dit artikel vertelt hij zijn Voetgenoten alles over fotoverkenningen en komen we meer te weten over sergeant Prillwitz!

In 2017 begon het zo onschuldig. De voorzitter van Voet trad me met open armen tegemoet: "Wat goed dat ik je zie, ik moest laatst aan je denken". Een dergelijke benadering is ontworpen om nieuwsgierig te maken; beter was het geweest de alarmbellen te laten afgaan. "Zo'n cursus Historische Cartografie lijkt me echt iets voor jou". En hup, daar klapte de val dicht. Want Hans Saan weet verdraaide goed hoe verslavend historische cartografie is. Let maar op.

fensMisschien dat je het herkent. Nu we in corona-quarantaine leven ben ik (Hans Saan) soms de dag kwijt. Ja, de krant helpt me dan of mijn weerstation, mijn mobiel. Maar het maakte me weer eens bewust van de tijd, van tijdrekening, van kalenders. En dan kijk ik in mijn boekenkast...

In deze aflevering onder andere de Internationale, documentaires en een nieuw Culemborgs boek!

"Mijn naam is Leonieke Terlouw. Sinds 1 april mag ik directeur zijn van een bijzonder museum, het Elisabeth Weeshuis. Ik zag ernaar uit wekelijks vanuit Arnhem uw mooie stad aan de Lek te bezoeken. Helaas heeft een gemeen virus de stad in zijn greep en zijn de museumdeuren gesloten. Daarom ben ik de boeken ingedoken en lees ik veel over de geschiedenis van Culemborg en het weeshuis.

Deze dag zou dit jaar alweer voor de 130ste keer gevierd worden. Dat ziet er nu anders uit. Maar waarom is er een 'Dag van de Arbeid' op 1 mei? Geldt dat voor alle landen?  Waar gaat het eigenlijk over?
Vanaf 1890 werd er geijverd voor een 8-urige werkdag. Pas op 11 juli 1919, na een kleine 30 jaar en alweer ruim honderd jaar geleden, is in Nederland de wet op de 8-urige werkdag aangenomen. Er gingen tientallen jaren van strijd aan vooraf.

Voor iedereen die geïnteresseerd is in het verleden van Culemborg is een bezoek aan Groeten uit Culemborg, het online museum van Mary en Roelof van Santbrink, een bezoek meer dan waard. Je vindt er een schat aan objecten zoals sigarenbandjes, postzegels, foto's en ansichten. Over die ansichten is de laatste tijd wel veel te doen. Door copyright gedoe zijn veel instellingen voorzichtig geworden met het tonen van dat materiaal. Voetgenoot Roelof wil zijn mede-Voetgenoten natuurlijk die prachtige ansichten niet onthouden. In de digitale nieuwsbrief van Voet hebben we inloggegevens meegestuurd zodat je die verzameling op je gemak kunt bekijken!
 

In deze aflevering onder andere Het Verlies van België, Diederik van Vleuten en The Metropolitan Museum of Art.

Genootschap AWK Voet van Oudheusden. Zo luidt de volledige naam van onze vereniging. In de praktijk spreken we van VOET.
 
Op het schilderij De Spreekwoorden van Pieter Bruegel uit 1559 is rechtsonder deze man te zien. Hij valt door de mand, maakt een lange neus en haalt een wit voetje. Welnu, voor deze rare periode willen we u nog een voetje geven.

Er zijn allerlei uitdrukkingen waarin Voet een rol speelt. Iemand de voet dwars zetten. Op de voet volgen. Voetstoots aannemen.

We krijgen geen genoeg van de spoorbrug! Kees Molders heeft prachtige foto's van de spoorbrug gemaakt. Hij deelt ze graag met alle Voetgenoten. Hij schrijft: "Beste Voetgenoten! Gelukkig ben ik op tijd begonnen met het fotograferen van de spoorbrug, vóór de vervanging. Ook toen er nog niets te zien was van de werkzaamheden heb ik dia's gemaakt.In die tijd was het nog niet zo gebruikelijk om van iedere opname de datum te noteren.

Er zijn weinig dagen in het jaar die zich qua aandacht kunnen meten aan de dag van de grappen. Velen, van jong tot oud, maken zich eraan schuldig; van flauw tot op het randje. Niets is leuker dan anderen erin te laten tuimelen. We hebben het over 1 april. Die traditie bestaat in veel Europese landen.  Links zie je een voorbeeld uit Londen in 1857. De leeuwen zijn nooit gewassen!
En ook: 'op 1 april verloor Alva zijn bril'. Geen grap, maar een mooi ezelsbruggetje voor een van de bekendste gebeurtenissen uit de Tachtigjarige Oorlog en daarmee uit de 'vaderlandse geschiedenis'. Met als gevolg een zelfstandige Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden die niet langer bij Spanje hoorde.

Toen aan het begin van de jaren 1980 duidelijk werd dat de spoorbrug bij Culemborg zou worden vervangen, maakten Culemborgers en Voetgenoten Truus en Co van Munster plannen om het hele bouw- en vervangingsproces te gaan filmen. De film van ruim 50 minuten laten we in delen aan jullie zien. Kees Molders, neef van Truus, heeft de film van een korte inleiding voorzien.

In deze aflevering onder andere Bart van Loo, middeleeuwen en een virtuele tentoonstelling.

Het zijn bijzondere en moeilijke tijden voor iedereen. Het gedwongen thuisblijven zorgt ervoor dat ieder van ons de nodige aanpassingen doet aan bestaande routines en dat allerlei uitstapjes en activiteiten voorlopig niet door kunnen gaan.
Zo ook Voet. Alle activiteiten van ons genootschap zijn tot nader order afgelast: lezing en excursies gaan niet door en het bestuur vergadert online. Het schrijven aan de Voetnoten gaat ondertussen gewoon door. Omdat bezig zijn met geschiedenis ons allemaal boeit, en omdat Voet er is om die belangstelling te stimuleren en te voeden, brengen wij je vanaf deze week elke twee weken een VOET VOOR THUIS.

VOET VOOR THUIS bevat een verzameling wetenswaardigs, lezenswaardigs, luisterwaardigs en 't bekijken waardigs voor de Voetgenoot. We houden ons aanbevolen voor commentaar, suggesties en tips. Mail naar de Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.!