In Activiteiten wordt beschreven wat Voet heeft gedaan en gaat doen. Bij de activiteiten die zijn gebeurd is er soms een verslag opgenomen in de beschrijving. Door een keuze te maken in de linkerkolom kunt u bijvoorbeeld alle excursies weergeven.

memorie copyU heeft het al in de laatste nieuwsbrief kunnen lezen: we bestaan deze maand tachtig jaar. We vieren dat op gepaste wijze, met een hapje en drankje, maar natuurlijk ook wat ter lering. De Memorietafel van Elisabeth van Culemborg, een van de oudste schilderijen van Culemborg, is gerestaureerd. In de Voetnoot heeft u er al over kunnen lezen,

Cartularium RAR 0826 1262 2v 3rSoms denken we allang te weten hoe een geschiedenis van een gebouw, of een bevolkingsgroep is. Onderzoek in de archieven kan die wetenschap veranderen of drastisch aanvullen.

Het Cartularium van het St. Pietersgasthuis werpt een nieuw licht op de Geschiedenis van Culemborg.

Evelien Busse, een geboren en getogen Culemborgse, heeft zich gebogen over het Cartularium en d.m.v. transcriberen van de oude teksten een stuk geschiedenis zichtbaar gemaakt. Zij deelt die geschiedenis met ons op 10 oktober aanstaande.

Neem ook dit jaar uw agenda ter hand en noteer de volgende dagen. Meer informatie over lezingen en excursies volgt zodra die beschikbaar is.

Culemborgse 'Voetnoten' in PDF-formaat

Jaarlijks geeft het genootschap twee, sinds 2011 drie 'Voet'-noten uit. Van alle nummers zijn PDF-files beschikbaar. Ons erelid Ad van Haarlem, rekent het tot zijn taak om oude Voetnoten te verzamelen. Die komen uit legaten, opruimingen, van Bartje, van overal dus.

Mededeling: gooi nooit een Voetnoot weg, als u hem kwijt wilt, geef hem aan Ad van Haarlem, 0345-513929.

Wilt u altijd de nieuwste Voetnoot automatisch in uw brievenbus? Schrijf u in als lid.

Als u iets zoekt met de zoekopdracht rechts in het menu, doorzoekt u ook al deze Voetnoten.

Klik op het betreffende nummer om het in te zien.

2017-60 2016-59 2016-58 2016-57 2015-56 2015-55 2015-54 2014-53 2014-52 2014-51 2013-50 2013-49 2013-48 2012-47 2012-46 2012-45 2011-44 2011-43 2010-42 2010-41 2009-40 2009-39 2008-38 2008-37 2007-36 2007-35 2006-34 2005-33 2005-32 2005-31 2004-30 2003-29 2002-28 2002-27 2001-26 2001-25 2000-23 en 24 1999-22 1999-21 1998-20 1998-19 1997-18 1996-17 1996-15 en 16 1995-13 en 14 1994-11 en 12 1993-10 1993-9 1993-8 1992-7 1991-5 en 6 1989-4 1989-3 1988-2 1987-1

Goedkoope bazar jongetje dijk 232x300Hier vindt u de stukken voor de Algemene Ledenvergadering 2017 van ons genootschap. De vergadering begint, zoals gebruikelijk, om 19:30. Zaal open om 19:00 uur.

Let op!! Deze wordt gehouden in Theater De Fransche School, Havendijk 1, Culemborg

flehiteFoto's onder aan dit artikel. Achtereenvolgens van Jan Carel van DIjk, Tanja Moody en Jan Hogendoorn.
De eerste middagexcursie gaat dit jaar naar Amersfoort. Daar is genoeg te zien om u een paar dagen bezig te houden, maar deze middagexcursie is een smaakmaker, Amersfoort is de moeite van het bekijken meer dan waard.

overeenkomst vrede van utrechtBij de lezing over de Vrede van Utrecht kwam ter sprake dat Georg Friedrich Händel een Te Deum schreef ter ere van die vrede. Dat kon toen niet ten gehore worden gebracht omdat er geen aansluiting was gemaakt naar de audioinstallatie. Maar daarom niet getreurd, het Te Deum is ook beschikbaar op internet, klik op de Lees Meer hieronder.

Wilt u overigens meer weten over de Vrede van Utrecht, gezien het aantal vragen dat werd gesteld na de lezing niet onwaarschijnlijk, dan vindt u op internet een hele berg aan informatie. Om te beginnen uiteraard Wikipedia, daar komen vele aspecten van wat gisteren werd besproken opnieuw voorbij.

deel van het jerusalemkloosterWat is dat toch een vreemde gevel? Dat zullen vele mensen denken als ze op de parkeerplaats achter de Albert Heijn naar de achtergevels van de huizen aan de Zandstraat kijken. Wie heeft hier zo’n rare ruïne neergezet? Het lijkt wel een fantasiekasteel! Met een torentje en een spitsboogvenster! Niet is minder waar. We zien hier echt een van de oudste originele gevels zo niet DE oudste gevelfragmenten van heel Culemborg. Het zijn de restanten van een eens machtig klooster. Het Jerusalemklooster.

Het thema van Open Monumentendag is dit jaar

“Boeren, burgers en buitenlui”.

Voor Open Monumentendag 2017 is als thema gekozen: ‘Boeren, burgers en buitenlui’. De nadruk ligt hiermee sterk op mensen en op hun onderlinge economische en culturele relaties. Het thema verbindt stadsbewoners, plattelandsbewoners en mensen met een rondtrekkend bestaan, en het verbindt uiteenlopende historische perioden met het heden.

stamboom5Waar kom ik vandaan? Wie waren mijn grootouders? 

Ontdek het allemaal tijdens de cursus Genealogie.

De cursus wordt georganiseerd door de afdeling Betuwe van de Nederlandse Vereniging voor Genealogie (NGV) en het Regionaal Archief Rivierenland (RAR) 

Nw. Holl WaterlinieHistorische fietstocht.

Dit jaar gaan we de mooie fietstochten van 2016 echt fietsen, vorig jaar is die in het water gevallen. We proberen het opneiuw op zaterdag 24 juni. We hopen natuurlijk dat de weergoden ons beter gestemd zullen zijn.

Burgemeester Van Grootheest

De laatste maand zijn er maar liefst 14 nieuwe leden bijgekomen, waaronder onze nieuwe burgemeester Gerdo van Grootheest. Ook hij werd verwelkomd met een verrassingspakket.

Van harte welkom en ook veel leesplezier, o.a. op onze site waar u heel veel over de geschiedenis van Culemborg kunt vinden.

Doesburg Waag Vertrek om 8.45 met de bus vanaf het stationsplein Culemborg naar Gorssel waar we het nieuwe museum MORE bezoeken. We worden ontvangen met koffie en krijgen vervolgens een uitgebreide rondleiding door het museum.

Ook vroeger heeft Voet fietstochten georganiseerd:

Routebeschrijving en routekaart opgenomen in dit artikel.
Dit jaar gaan de fietstochten langs forten, werken en andere elementen van de Nieuwe Hollandsche Waterlinie tussen Vreeswijk en Utrecht.

thumbnail kleefse enclavesHier vindt u de stukken voor de Algemene Ledenvergadering 2016 van ons genootschap. De vergadering begint, zoals gebruikelijk, om 19:30. Zaal open om 19:00 uur.

De Algemene Ledenvergadering wordt gevolgd door een lezing over de Kleefse Enclaves door historicus Emile Smit. Het is het onderwerp waarop hij in 1975 is gepromoveerd in Nijmegen: de Kleefse enclaves en hun overgang naar Gelderland, 1795 - 1817.

Knipsel Baron van Brakell museumMet eigen vervoer! Bezoek aan het recent geheel vernieuwde Streekmuseum Baron van Brakell op het landgoed Den Eng in Ommeren.

plek waar veel Nederlanders aan land gingenLet op: Deze Sint Emerentianalezing is op zaterdat 21 januari 2017 in Theater De Fransche School, Havendijk 1.  De zaal is open om 15:00 uur, de lezing begint om 15:45.

Op Sint Emerentiana vieren wij het behoud van Culemborg na de aanval van Jan van Buren op 23 januari 1428. Dit keer is er een lezing over emigreren in de 17e eeuw. Wat bezielt mensen om te vertrekken en alles achter te laten? Martin IJzerman vroeg zich dit ook af.

Hij raakte geboeid door de emigratie en begon zijn onderzoek. Met hem "reizen" we mee in de voetsporen van enkele emigranten. 

Foto: Het gros van de 19de-eeuwse Nederlandse emigranten zette hier de eerste voet op Amerikaanse bodem: Castle Garden op Manhattan, New York. Dit was tussen 1855 en 1892 het opvangcentrum voor immigranten, voordat Ellis Island daarvoor werd ingericht. Prent van Currier & Ives, Museum of the City of New York

 Affiche van de Nederlandsch Amerikaansche Stoomvaart Maatschappij copy

Op 20 juli 1632 gaat de 17 jarige Marcus Mensen uit Culemborg met het schip "In de Zoutberg" over de oceaan naar het verre Nieuw-Amsterdam. Hij is niet de enige! Waarom vertrekken mensen en laten alles achter. En waarom Nieuw-Nederland, het toenmalige New York en omgeving? Kwamen ze moedeloos terug of bleven zij daar? Gingen zij alleen en lieten zij vrouw en kinderen achter?  De eerste Nederlanders gingen rond 1630 en velen zorgden voor nageslacht in Amerika. Als je daar nu kunt aantonen dat je een nazaat bent van die eerste emigranten, ben je bijna van adel. De lijst met emigranten uit de regio is inmiddels gegroeid tot meer dan 90. Martin laat ons zien hoeveel invloed we nu nog tegenkomen van die eerste emigranten.

Everwijnstraat

Bezoek met Voet de overzichtstentoonstelling van Jan Weissenbruch in het Teylersmuseum in Haarlem. U krijgt een rondleiding over de tentoonstelling van de schilderijen en aquarellen van Jan Weissenbruch, de Vermeer van de 19-de eeuw, én een rondleiding door het Teylers zelf, het oudste museum van Nederland.

 

Foto's en verslag zie: 'Lees meer...'

De Culemborgse stoel

Het is ons gelukt om u ook op deze dag een lezing te presenteren. Peter Schipper vertelt u over de meubelindustrie in Culemborg. Gispen was er een onderdeel van. Zijn verhaal begint bij de oude stoelenmakerijen en loopt dan door naar onze tijd.  Een aanleiding voor deze lezing zijn de tentoonstellingen in Culemborg en Rotterdam en het verschijnen van een Gispen Voetnoot. Kortom, ook dit belooft weer een mooie interessante lezing te worden. 

kersttafereel in VierheemskinderenOok dit jaar is er een Kersttentoonstelling in de inmiddels alom bekende, gratis toegankelijke expositieruimte  “De Vierheemskinderen”. Te vinden  in de Herenstraat te Culemborg. Naast een groot aantal kerststallen en kerstgroepen (ca. 75) is de meerwaarde van de expostie o.a. gelegen in een aantal foto’s van kersttaferelen in de vorm van muurreliëfs, schilderijen, glas in lood ramen etc. uit kerken en kapellen door heel West-Europa. Alles door de jaren heen verzameld.
Kom deze sfeervolle expositie zien. U bent van harte welkom vanaf donderdag 15 december t/m zaterdag 31 december 2016 van 13-17 uur. (25 en 26 december gesloten).

Neem zoals elk jaar uw agenda ter hand en boek de volgende dagen (let op: Sint Emerentiana valt in 2016 op een zaterdag!). Meer informatie over lezingen en excursies volgt zodra die beschikbaar is.

Deze lezing vervangt de lezing die wij oorspronkelijk hebben gepland voor deze avond. Die kon niet doorgaan omdat de spreker ziek is.

Professor Renger de Bruin spreekt over de Ridderlijke Duitsche Orde. Een eeuwenoude, maar nog springlevende organisatie, die achter de schermen veel goed werk verricht. Professor de Bruin is de archivaris van het bijzonder uitgebreide archief van de RDO. 

tekstPeter Schipper, is na 40 jaar trouwe dienst zomaar met pensioen. Gelukkig heeft hij een Stadsspeld van Culemborg gekregen bij zijn afscheid. En in het interview op SRC op 29 september werd hem ook nog eens lof toegezwaaid door achtereenvolgens Nicole Spaans, Yvonne Jakobs, Lisette Le Blanc en Bert Blommers. Zijn vertrek is niet ongemerkt voorbijgegaan. U kunt hieronder opnieuw naar het interview luisteren.

tekst

Weissenbruch – de Vermeer van de 19de eeuw Bijzondere samenwerking tussen het Elisabeth Weeshuis Museum en het Teylers Museum.  Weissenbruch – de Vermeer van de 19de eeuw is de titel van de overzichtstentoonstelling met  het werk van stads‐ en landschapsschilder Jan Weissenbruch (1822‐1880) die vanaf 10  september 2016 t/m 8 januari 2017 in Teylers Museum te Haarlem te zien is.

schatgravenSchatgraven van Omroep Gelderland biedt u de kans uw vermeende kostbaarheden gratis te laten taxeren. Dat kan van alles zijn, schilderijen, porselein, glas en aardewerk, klokken, goud- en zilverwerk, sieraden, textilia, boeken en grafiek, poppen(huizen) en speelgoed.

tekst

De invoering van de nieuwe omgevingswet is de grootste wetswijziging sinds de grondwet van 1848. Met de Omgevingswet worden 26 wetten geïntegreerd op het gebied van bouwen, milieu, waterbeheer, ruimtelijke ordening, monumentenzorg en natuur.

Jan Hogendoorn vertelt over de stad en het graafschap Buren. Er zijn meer connecties tussen Culemborg en Buren dan alleen die arme proost Jan van Buren, die op de Vismarkt in mootjes gehakt werd. 

Met foto's, ook van de kat.
Op de oudste begraafplaats van Nederland buiten de stadsmuren is een groep vrijwilligers actief om de graven op te knappen en te voorzien van afbeeldingen van hen die daaronder rusten. Iets wat eigenlijk op de Oude Begraafplaats in Culemborg ook eens gedaan zou moeten worden. Ter Navolging is

schedel gevonden op het janskerkhofWanneer u uw auto op het St. Janskerkhof parkeert, wordt u verrast door de aanwezigheid van een aantal oude grafzerken. Archeologen van Aeres-Milieu zijn het afgelopen jaar druk bezig geweest op het St. Janskerkhof. En niet voor niets. Behalve botmateriaal, complete graven, zijn er ook mooie gave grafzerken gevonden.

Het onderzoek heeft meer duidelijkheid gebracht over de historie van de plek. We weten nu ook wáár wat heeft gestaan op het St. Janskerkhof. November 2015 is een Voetnoot verschenen die is geschreven door Alies Derwig en Connie Veer. In die Voetnoot beschrijven zij de vondsten en verklaren ze waarom de grafzerken daar zo liggen. Die Voetnoot kunt u alsnog krijgen als u lid wordt van ons Genootschap en aangeeft dat u deze in het welkomstpakket wilt (zolang de voorraad strekt)

Rapport van Aeres milieu

Peter Schipper spreekt over de “The Sixties”. De tijd dat alles veranderde. Er kwamen Kreidler bromfietsen, de haren van de jeugd werden langer. De kleding veranderde drastisch. Totaal andere muziek werd gespeeld. Kortom, de tijd dat de jeugd losgeslagen leek te zijn.

thumbnail voor de ANWB prijs Tijdens de presentatie van zijn boek ‘De Familie De Braaf, een kijk in het leven van een ondernemende en creatieve familie uit Culemborg’ organiseerde oud-Culemborger Lex de Vroedt in juni 2015 een grote familietentoonstelling in de stadhuiskelder.

Het thema van Open Monumentendag is dit jaar

“Iconen en Symbolen”.

In Culemborg openen ook dit jaar weer vele monumenten hun deuren voor het publiek. Veel van deze monumenten zijn normaal niet te bezichtigen. Open Monumentendag Culemborg zal ook dit jaar weer een aantal activiteiten organiseren. Een activiteit is bijvoorbeeld de Weissenbruch-wandeling. Verder is er natuurlijk weer een markt op zaterdag 10 september. Ook Voet van Oudheusden zal daar aanwezig  zijn. Lees het programma en geniet op Open Monumentendag van al wat Culemborg u te bieden heeft.

 

Wij hopen u op zaterdag 10 september te mogen begroeten aan de stand van ons Genootschap!

Nog geen lid van onze vereniging? Word dan nu lid, misschien bent u het 800 ste lid!

Wij hebben dan een verrassing voor u!

Op 18 april 1988 vierde het museum het Elisabeth Weeshuis, opvolger van de stichting Oudheidkamer voor Culemborg en omstreken, zijn zestigjarig bestaan. In dit artikel wil ik terugkijken op de geschiedenis.

Stellingen rond de spoorbrug Bij de lezing over de Waldeck Pyrmontdreef werd een uitsnede getoond van een luchtfoto uit 1945 waarop FLAK-stellingen waren te zien. Was erg interessant en sommigen vroegen om meer foto's. Welnu, hier zijn ze.

In 1945, na de slag om Arnhem, werden er veel luchtfoto's gemaakt door de geallieerden. Een foto van het gebied rond de spoorbrug toont een groot aantal stellingen, bominslagen en geschutsposten. Wij hebben aan Ronald Geval, oud-medewerker van de EOD, de Explosieven Opruiimingsdienst, gevraagd de foto te analyseren. Over het algemeen: een keurig klein rondje is een FLAK stelling (FLugzeug Abwehr Kanone = luchtdoelgeschut), daarin stond een 20mm FLAK. Is het een rondje met een licht rand: bominslag. Een rechthoekig gevormde kuil als een U: geschutstelling. Hier zijn bevindingen:

Logo Open MonumentendagDe tweede zaterdag in september is altijd het Open Monumentendag, met dit jaar als thema 'Op Reis'. Met reizen, vervoer en transport verhaalt de Open Monumentendag over de dynamiek die daarmee gepaard gaat, de invloed die reizen en vervoer hebben gehad en nog steeds hebben op het aanzien van Nederland, de inrichting van het land en de steden, de manier van leven en het forenzen - zoals we dat in Nederland vandaag de dag doen. Want het gaat niet alleen over toen; de verhalen van toen verklaren het aanzien van nu en inspireren ons voor de toekomst.

Logo OMD Het thema van Open Monumentendag is dit jaar “Kunst & Ambacht”. Met Kunst & Ambacht zal op Open Monumentendag in 2015 zowel de kunst als het ambacht in en rond het monument centraal staan. Het monument is dé plaats waar kunst en ambacht samenkomen. Maar ook de toegepaste kunsten die daarin te zien zijn, en de inspiratiebron die monumenten zijn voor andere kunstvormen, zoals podiumkunsten, beeldende kunsten, letteren of muziek. Tegelijkertijd wordt ook de ambachtskant – vaak kunstzinnig vormgegeven – in het monument op deze Open Monumentendag belicht: stucwerk, wandbeschilderingen, tegeltableaus, metselwerk, betimmeringen, glas-in-lood.

Rond 1250 waren de ontginningen langs de zuidzijde van de Lek grotendeels afgerond. Op het nieuw verworven land waren, her en der verspreid, nieuwe nederzettinkjes ontstaan, zoals Pavye, Parys en Lanxmeer. Ook Culemborg was zo'n nederzetting gelegen op de oeverwal van het watertje de Meer. De oudste bewoning ontstond rond de Vier Hoeken en het oude stadhuis. Op dit punt werd al voor 1300 markt gehouden, aanvankelijk zal vooral in lokale producten zijn gehandeld.

Dankzij zijn gunstige ligging aan een kruispunt van vaarwegen groeide de 'portus' Culemborg uit tot een regionaal centrum, dat in 1318 van de heer van Beusichem stadsrechten verwierf. Vanouds wordt Culemborg gedomineerd door de Markt, waar het bestuurlijke en economische centrum van de plaats was gevestigd. Op de plaats van het oude stadhuis stond voor 1534 al een raadhuis, een lombard en een dingbank. Tot 1519 stonden er visbanken aan de Oude Vismarkt. Onder de burgerzaal van het stadhuis, nu raadskelder, was het vleeshuis, aan de westzijde de waag.

In de stadsbrief van 1318, zijn al bepalingen opgenomen over de markt ( toen nog jaarmarkt). In de oudste stadsrekening van 1374-1375 wordt al over drie jaarmarkten gesproken. In het stads- en landrecht van 1680 over vier jaarmarkten en de wekelijkse dinsdagmarkt.

De markt was de belangrijkste handelsplaats voor produkten tussen stad en platteland. Willem van Beieren, graaf van Holland verleende in1354 aan de poorters van Culemborg tolvrijheid te water en te land voor al zijn tollen en in 1397 schonk graaf Albrecht van Holland aan hen de vrijheid van tol in het land van Heusden. Koning Eduard III van Engeland verleende in 1433 een handelsvoorrecht aan de burgers van Culemborg te Calais, welke stad door de Engelsen was veroverd. De welvaart van Culemborg stoelde voor een deel op de rivierhandel en de daarmee verbondden ambachten.Culem borg had 12 gilden, waaronder het Voermansgilde, het Sint Nicolaas of Coopmansgilde, het Sackendragersgilde, Sint Jans of Schippersgilde en het Grootschippersgilde.

De Grootschippers voeren niet alleen op de binnenwateren, maar ook langs de kust en naar Engeland, Denemarken en andere landen. Ter bevordering van de handel en scheepvaart en tot gerief van de burgers groef men in 1558 de Kleine Lek om de rivier dichterbij de stad te brengen. Na 1650 valt er een snelle teruggang te constateren en in de 18e eeuw speelt de Rijnvaart voor Culemborg geen rol meer. Culemborg was vooral als marktplaats van belang.Er waren en zijn nog steeds drie markten. De Vismarkt, de Markt en de Varkensmarkt. Voor een flink gebied vervulde het een marktfunktie. Vanuit het graafschap Buren en de plaatsen aan de Linge zoals Tiel, Beesd, Leerdam en Asperen ging de tocht per schip via de Neust ( een schutsluis), die toegang verschafte tot de Bisschopsgraaf, deze kwam weer uit op de Meer, het watertje dat naar Culemborg voert.

In de 'Historische Beschryvinge van Culemborg' beschrijft ds. Voet van Oudheusden in 1753 de markten als volgt : blz : 427 '

Dus ontmoet men hier drie Markten. De Visch-Markt, daer men de Zee-visch en andere, die Afgeslagen moet worden, te koop veilt. De Groote Markt, strekkende van het Stadhuis tot de Lanksmeer, of genaemde Binne-poort, daer Weeklyks op Dinsdag allerley Eetwaren en andere Goederen, in grooten overvloed, te koop worden gebragt. De Verkens Markt, welke ook is de Ossen, Koeyen, Schaepen en Lammmeren Markt. Jaerlyks zyn hier vier Vry-Markten. De Eerste, zynde Paerde Markt, begint Vrydags 's Morgens ten 9 ueren, voor Half-vasten, wordende dan in-geluit, en eindigt Zaturdags in de volgende Week. De Tweede, zynde Magere Ossen, Beesten, Schaepen en Verkens Markt, begint Dinsdag nae belooken Paeschen, en duert tot den eersten Dingsdag in May. De Derde, zynde Paerde Markt en Kermis, begint Zondags nae Pinkster, duerende de Kermis agt dagen; de Paerde Markt is op Maendag. De Vierde, zynde Vette Beesten Markt, gaet in den 21. October, des Namiddags ten twee ueren, en eindigt den 23. dito. Verders op yder Dingsdag, tot den derden Dingsdag in November. Alle deeze Jaer- en Vry-Markten worden overtroffen door de Weekelyksche: Deeze is ook een Vry-Markt, en gaet de Vryheit in des Maendags Namiddag ten twee ueren, en eindigt des Woensdags 's Morgens ten 8 ueren: Op deezen mag ook niemand gearresteert worden, ten ware om Schulden aen den Grave, het Gemeene Land, de Stad of Dorpen, of dat de Schuld op een Markt-dag is gemaekt.'

Wanneer men over al deze activiteiten leest, is het zeer begrijpelijk, dat er aan de drie markten zoveel herbergen gelegen waren. Aan de gevels en de namen op de gevels herkent men de herbergen nog, al zijn in de meeste nu winkels gevestigd. Van al deze markten is alleen nog de wekelijkse dinsdagmarkt en de kermis overgebleven. Hoewel men kan stellen, dat 'Culemborg Bijvoorbeeld' met zowel een markt als allerlei verschillende optredens en attrakties een goede plaatsvervanger is geworden voor de middeleeuwse en ook latere jaarmarkten.

Yvonne Jakobs-Lommers.

Monumentendagwandeling 2002

Thema: Handel en Bedrijvigheid.

Start Markt 1 : Stadhuis.

Gebouwd in 1534 naar een ontwerp van de grote bouwmeester Rombout Keldermans in opdracht van Vrouwe Elisabeth van Culemborg en haar man Anthonis van Lalaing. De gevels zijn opgetrokken in baksteen afgewisseld met natuursteen in Zuid-Nederlandse gotische stijl. Het gebouw heeft op de begane grond een kelder en een centrale hal. Op de eerste verdieping bevindt zich de burgerzaal en de burgemeesterskamer. Daarboven de raadzaal en daarboven een grote zolder. Het gebouw vertoont een verscheiden heid aan bouwmaterialen. Bijzonder fraai zijn de gebrandschilderde ramen, die zijn aangebracht tijdens de grote restauratie tussen 1939 en 1949 en waarop men de geschiedenis van Culemborg kan aflezen. In het kader van het thema handel is het interessant om de ramen in de burgerzaal te bekijken waarop de gildetekens staan van de 12 gilden die Culemborg ooit heeft gehad. De glazenier Basart heeft hiervoor de zilveren gildetekens, die zich in het museum Elisabeth Weeshuis bevinden, als voorbeeld genomen. In de raadskelder, die vroeger werd gebruikt als vleeshuis hangt nog een vleeshaak. Tot 1519 stonden er visbanken op de Oude Vismarkt. Hier hakten de visvrouwen Jan van Buren in mootjes, toen hij met zijn leger Culemborg in 1428 was binnengevallen De afbeelding in het deurkalf boven de zijdeur van het stadhuis aan de Oude Vismarkt herinnert hier nog aan.Tegen de westgevel van het stadhuis stond vroeger de waag.

Via de Koestraat naar de Ridderstraat.

Ridderstraat 15: Christelijk Gereformeerde Kerk.

In 1868 is een reeds bestaand gebouw verbouwd tot een kleine zaalkerk met een neo-classistische gevel. De gevel steen met het jaartal 1834 duidt op de afscheiding van de Chr.Gereformeerde Kerk van de Ned. Hervormde Kerk.

Links om naar de Slotstraat

Slotstraat 10. Stadhouders-of Drostenhuis.

In 1462 werd het reeds bewoond door Sweder van Culemborg ( bastaardzoon van Heer Gerard II ) Sweder was stadhouder van de heerlijkheid Culemborg. Na de dood van Heer Jasper (1504) woonde hier zijn echtgenote Johanna van Bourgondië. In het vertrek dat Sweder gebruikte als kapel bevindt zich nog een fraaie muurschildering van een Calvarieberg.

Langs het Stadhoudershuis naar de Lange Meent.

Kasteeltuin met museum de Groene Schuur.

Het driedelige kasteelcomplex is geheel omgracht. In museum de Groene Schuur bevinden zich de bodemvondsten, die tijdens het archeologisch onderzoek zijn opgegraven. Op het terrein bevindt zich een theekoepeltje uit 1846.

Via de kasteelbrug weer terug naar de Lange Meent.

Links langs de Ramstoren en vervolgens over de brug over de Schoteldoekse Haven.

Dit nu smalle tussengrachtje was in vroeger tijden een veel bredere haven.De naam Lange Havendijk herinnert hier nog aan. Via het riviertje de Meer,dat langs de oostzijde van de stad stroomde en tevens werd gebruikt als stadsgracht, kwam men in de Schoteldoekse Haven.

Vanwege de vele markten die er reeds in de Middeleeuwen werden gehouden, was er veel bedrijvigheid rond deze haven en de Havendijk, zoals dit hele stadsdeel werd genoemd waar de schippers en vissers woonden.

Via de Visstraat naar de Vishal op de Vismarkt.

In 1519 werd de visafslag van de Oude Vismarkt verplaatst naar de Vismarkt. De visafslag lag toen direct naast de haven. De in classicistische stijl gebouwde vishal is van 1787. Tussen 1788 en 1940 werd hier iedere vrijdag de aangevoerde zee en riviervis bij afslag verkocht. Het huis op de hoek heet dan ook toepasselijk 'de Zalm'. Na de restauratie in 2001 werd op monumentendag op 14 september 2002 de vishal officieel geopend. Nu terug via de andere brug over de Schoteldoekse Haven, waar aan de andere kant Theater de Fransche School is gelegen. Dit neo-classistische gebouw van de architect Cornelis Sillevis werd in 1846 op het hoogste punt van de stad gebouwd als stadsarmenschool annex vloedlokaal. De hoge deurpartij in de voorge vel is aangebracht op vaarhoogte.

Schuin oversteken naar de Achterstraat.

Achterstraat 36. Jan van Riebeeckhuis of Huis de Fonteyn.

Hier werd in 1619 Jan van Riebeeck geboren. Het huis werd toen bewoond door zijn grootvader van moederszijde Govert Antonisz. van Gaesbeek. Jan van Riebeeck trad in 1639 in dienst van de V.O.C. In 1652 stichtte hij een verversingsstation aan Kaap de Goede Hoop waaruit later de Kaapkolonie zou ontstaan. Dat is dit jaar precies 350 jaar geleden. De V.O.C. werd in 1602 opgericht. Vele Culemborgse familieleden van Jan van Riebeeck waren in dienst van de V.O.C., zoals zijn vader Anthony van Riebeeck, zijn neef Antonio van Diemen, zijn oom Gerrit van Harn, maar ook zijn neven van Opdorp en Faa. De V.O.C. was in de 17e en 18e eeuw de grootste handelsmaatschap pij van ons land. Achter het J.van Riebeeckhuis ligt de kruidentuin de Fonteynhof. De kruidentuin is in formele stijl aangelegd en er groeien vele geneeskrachtige kruiden.

Doorlopen naar Achterstraat 2. de Evangelisch Lutherse Kerk.

De kerk is in 1839 gebouwd op de fundamenten van de St. Pieters- of Gasthuiskapel. Het voormalige koor is op het voorplein gemarkeerd door stenen paaltjes.Op het vorig jaar gerestaureerde klokkestoeltje staat een zwaan als windvaan. Hieraan herkent men een Lutherse Kerk. Luther werd ook wel de Zwaan genoemd. In de pilasters aan weerszijde van de deur zijn Lutherrozen aangebracht. Graaf George Frederik van Waldeck Pyrmont heeft in 1676 de Gasthuiskapel bestemd tot Lutherse Kerk en na een verbouwing kon ze in 1677 in gebruik worden genomen. Een gedeelte van het fraaie 17e- eeuwse meubilair is nog aanwezig. Het kostbare avondmaalzilver van de Lutherse gemeente is tentoongesteld in het museum Elisabeth Weeshuis.

Rechtdoorlopen naar Herenstraat 29: Museum Elisabeth Weeshuis.

Het weeshuis is gesticht uit de nalatenschap van Vrouwe Elisabeth van Culemborg en in gebruik genomen in 1560. Tot 1950 hebben er wezen gewoond. Via de poort komt men op het voorplein. Links de meisjesvleugel waarin het museum is gevestigd. Rechts de jongensvleugel en de kapel waarin nu de bibliotheek is gehuisvest. Het museum is niet alleen interessant vanwege haar collectie, maar zeker ook als 16e- eeuws pand. Achter het museum ligt de sfeervolle weeshuistuin. Zeker het bezichtigen waard is de achter in de tuin gelegen stadsmuur /kasteelmuur van het Nye Huus uit 1320. Hier kan men een wijle verpozen en daarna weer uitgerust verder wandelen.

Rechtsaf en daarna linksaf naar Everwijnstraat 3-9: Caiffaigne.

Rond 1460 stond er op de plaats van dit gebouw al woningen, die eigendom waren van Heer Jasper van Culemborg. In 1549 werd het geschonken aan de 'Pot', een 15e- eeuwse instelling van armenzorg. Eind jaren zestig is het pand gerestaureerd en bestemd als bejaardensociëteit.

Teruglopen naar het Hof en vervolgens naar 't Jach. Molen 'de Hoop'. Stenen windkorenmolen uit 1853.

Op deze plek hebben eeuwenlang molens gestaan. Rond 1900 was de molen al buiten gebruik. In 1977 kocht de gemeente de molen aan De molen werd in 1993 geheel gerestau reerd en weer van een kap, wieken en omloop voorzien. De vrijwillige molenaar laat de molen op zaterdagen en bij festiviteiten draaien.

Via de Buitenmolenstraat naar de Varkensmarkt 18. Oud Katholieke Kerk

De kerk is gewijd aan de H.H. Barbara en Antonius. Boven de ingang de Griekse tekst 'Pantocratori, (Aan de Albeheerser)'. De parochie werd gesticht in 1624. Tot 1853 stond er een schuilkerk achter de pastorie, vanaf de Varkensmarkt te bereiken via een smalle steeg. Zowel de kerk als de pastorie zijn enkele jaren geleden gerestaureerd. Het interieur is van een harmonieuze schoonheid.

Rechtsaf door de Jodenkerkstraat naar de aan het eind liggende Synagoge.

Gebouwd in 1867 naar een ontwerp van de stadsarchitect C. Sillevis. Waterstaatskerkje met neo-gotische kenmerken. Culemborg had in de 19e eeuw en de eerste helft van 20e eeuw een grote Joodse gemeenschap. De Synagoge is nu eigendom van de Nederlands Gereformeerde kerk en is in 1980 gerestaureerd.

Terug lopen naar de Binnenpoort.

Let op de handjes en memoriestenen aan weerszijden van de panden aan de gracht, die de hoogte van verschillende waterstanden bij dijkdoorbraken in de historie aangeven. De Binnenpoort werd gebouwd in de 14e eeuw tijdens de ommuring van de Binnenstad. In 1557 liet Floris I van Pallandt de poort verhogen. Dit blijkt uit een jaarsteen boven de waterlijst. In de toren hangt een klok welke werd gegoten door Wilhelmus van Wou in 1509. De tekst in de klok luidt: 'Salvator is min name, min ghelut is voor gode bequame. Den levenden roepe ick, den doden overlude ick. Wilhelmus de Woe'. De toren heeft verschillende verdiepingen, die met elkaar zijn verbonden door een smalle wenteltrap. In de toren is het atelier gevestigd van beeldend kunstenaar Rop Philippi.

Doorlopen naar de Markt. Markt 50: R.K.St.Barbarakerk.

De kerk is gebouwd tussen 1884 en 1887 naar een ontwerp van de architect P.J.van Genk. Het is een driebeukige kruisbasiliek in neogotische stijl. Het oorspronkelijke neogotische polychroom geschilderde interieur is helaas in 1948 overgeschilderd, zodat er weinig van de authenticiteit overbleef. In de jaren 80 is het interieur gemoderniseerd. Het monumentale orgel is van orgelbouwer Witt.-Bätz. In de toren hangt de Elisabethklok uit de voormalige Janskerk.

Langs de R.K. kerk het kerkpad volgen naar het plein voor het stadskantoor.

Hier staan nog de kapel, de orangerie en de toegangspoort van het voormalig seminarie, gebouwd in 1855. In 1899 is de kapel vergroot. Op de neoclassistische poort prijkt het wapen van monseigneur Zwijssen, aartsbisschop van Utrecht van 1853 tot 1868. De poort, kapel en orangerie houden de herinnering levend van het voormalig Aartsbisschoppelijk Klein-Seminarie.

Door de poort linksom naar de Grote Kerkstraat.

Grote Kerkstraat 4: Grote-of Barbarakerk. Dit is een kruisbasiliek uit het midden van de 16e eeuw in Bra- bants/gotische stijl. De basis voor deze kerk werd al veel eerder gelegd. Er stond namelijk al een kerk voordat Culemborg in 1318 stadsrechten kreeg. In 1422 brandde deze bij de grote stadsbrand af. Zij werd weer opgebouwd door heer Johan III. Zijn broer Hubert had in 1421 het Barbarakapittel gesticht.

De Dekenije tegenover de kerk herinnert hier nog aan. Hoewel in de gevel het jaartal 1553 staat is de Dekenije oorspronkelijk ook van 1422.

Tijdens het bewind van Vrouwe Elisabeth werd de kerk vergroot en verfraaid. In 1566 vond ook hier een beeldenstorm plaats. Daarna is de kerk hersteld. In 1654 werd de kerk getroffen door blikseminslag. De torenspits stortte in de kerk, waarbij al het meubilair verbrandde en alle stenen grafzerken barstten. Er kwam nieuw meubilair, maar de torenspits is nooit meer geplaatst. In 1654 zijn er negen Hemonyklokken in de toren gehangen. Nu hangen er nog zes Hemonyklokken in de toren, die op monumentendag kunnen worden bezichtigd. Tussen 1964 en 1968 is de kerk grondig gerestaureerd.

Einde monumentenwandeling.

In 2007 staat de Open Monumentendag in het teken van de monumenten van de twintigste eeuw: 1900 - 1965. Wij leiden u onder andere langs de een paar monumentale panden die de culemborgse architecten Gijsbartus Prins en Theo Ausems hebben gemaakt. En we hebben een fotoverslag voor u.

Feest! 20 jaar Open Monumentendag!

Zaterdag 9 september 2006 - van 10.00 tot 17.00 uur

Het fenomeen Open Monumentendag bestaat dit jaar 20 jaar. Het landelijke thema is dan ook: Feest! Het is niet alleen feest vanwege dit jubileum maar tevens vanwege het feit dat Open Monumentendag het publiek veel bewuster heeft gemaakt over het belang en het behoud van monumenten.

Subcategorieën

fransche schoolDe lezingen van Voet worden gehouden in Theater De Fransche School, Havendijk 1. Ze beginnen om 20:00 uur, omtheater de fransche school ongeveer 21:00 uur is er een koffie- en theepauze en de lezingen worden afgesloten rond 22:30. De lezingen zijn gratis en voor iedereen toegankelijk. Alles tenzij anders aangegeven in de beschrijving van de lezing.

Wat deed Voet nog meer.

De agenda voor de jaarvergadering en, indien in het verleden, het jaarverslag erbij.

De agenda voor de komende tijd ziet u als u op het menu-onderdeel "activiteiten" klikt, alle activiteiten staan daar in chronologische volgorde. Wilt u specifiek iets weten over bijvoorbeeld Lezingen, klik dan op "Activiteiten" en "Lezingen". Resultaat: alle lezingen op chronologische volgorde.

De jaarlijkse historische fietstocht

Elk jaar organiseren wij 2 middag-excursies en 1 dag-excursie. De excursies worden georganiseerd door de Werkgroep Excursies. Heeft u een suggestie voor een bestemming, stuur dan een e-mail aan Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken. .
Elke tweede zaterdag van september is het Monumentendag. Culemborg pakt altijd groots uit met mooie muziek, wervelende dansgroepen, oude ambachten, interessante marktkramen en, uiteraard, prachtige monumenten.
Verslagen van bezoeken namens Voet aan andere steden en verslagen van bezoeken uit andere steden aan Culemborg. Het eventuele verslag van een excursie vindt u bij de aankondiging van die excursie.