Lezing ‘Tweemaal rondje Achterstraat’ door Bert Blommers

Op reis door de tijd met jonker Everwijn en muntmeester Craeyvanger 

Stadshistoricus Bert Blommers neemt zijn gehoor vanavond mee op reis door de Culemborgse geschiedenis, vanaf de middeleeuwen tot nu. Centraal in zijn verhaal staan de Ridderstraat en de Herenstraat. Dit zijn de beide ‘achterstraten’ die vanouds oost en west van de Markt (of Voorstraat) door de Oude Stad van Culemborg liepen.

prentbriefkaart Ridderstraat, ca. 1910, waarop Pensionaat Mariëncroon

Het vertrekpunt daarin zijn twee bijzondere gebouwen; het zijn ‘panden vol geschiedenis’. We hebben het over het oude Luxortheater, naast de Weeshuispoort in de Herenstraat, en het voorname huis De Munt in de Ridderstraat, waar in 1589 de grafelijke muntslag werd gevestigd. Het eerste bestaat nog, het tweede leeft voort in een deel van het gebouw van het Pensionaat Mariakroon.

Uitsnede Herenstraat op kaart van Blaeu 1649

Het Luxorgebouw werd in 1453 het riante woonhuis van jonker Everwijn, een broer van de heer van Culemborg. Daarna woonden er de Abt van Marienweerd, en zijn plaatsvervanger de latere burgemeester Frederik van Winssen. Via hem belanden we ook even in de Nieuwstad. Van Winssen was namelijk pastoor (‘paap’) van de Janskerk geweest, en bezat naast het huis in de Herenstraat, ook het huis De Abdij (vernoemd in de parkeerplaats bij de Synagoge) en een (nog altijd bestaand) monumentaal ‘buitenhuisje’ (met boomgaard) op de Molenwal. De Papesteeg, als zijstraatje van de Prijssestraat ontleende er zijn naam aan.

Zowel het Luxorgebouw als het later zo genoemde gebouw De Munt waren vanouds bezittingen van de heer van Culemborg. Met name in de Herenstraat (en Everwijnstraat) had deze aaneengesloten bezit. Opmerkelijk, maar niet onlogisch. In de stadsmuur achter het Weeshuis stond immers het “Nije Huus’, het stadskasteel van de heer in de veertiende eeuw. Het Caffagne stond er, en het Begijnenklooster. Een deel daarvan werd geschonken door een vrouwe van Culemborg.

Het gebouw De Munt is behalve het verhaal van zijn bewoners, waaronder vele bekenden uit de Culemborgse geschiedens, ook het verhaal van een bekend volksbuurtje, een doodlopend straatje met een dertigtal armoedige huisjes dat er rond 1850 ontstond, toen het oude gebouw gesloopt was. In 1880 kochten de zusters van J.M.J. het, en bouwden er hun pensionaat Mariëncroon.

Spreker vertelt het verhaal van de Culemborgse ‘achterstraten’. Het zijn straten met een rijke geschiedenis.

Wie voortaan door deze straten gaat, kijkt er met andere ogen rond.

Bert Blommers (1959) is een geboren Culemborger en studeerde geschiedenis. Hij was tien jaar bestuurslid van Voet en nam in 1987, toen Voet 50 jaar bestond, het initiatief voor het verenigingsblad Culemborgse Voetnoten. Sinds 2016 heeft hij zijn eigen website ‘Culemborgse Geschiedenissen’ ( www.culemborgsegeschiedenissen.nl ). Hij is lid van de Culemborgse ‘Monumentencommissie’ en geeft advies bij nieuwe straatnamen in onze gemeente.

Praktische informatie
Datum: Donderdag 20 oktober 2026
Plaats: Theater De Fransche School
Zaal open: 19.00 uur
Aanvang lezing: 19.30 uur

Voor het bijwonen van de lezing dient u zich aan te melden via de website van Theater De Fransche School. Dat kunt u hier doen. Als u lid van Voet bent kunt u de actiecode VOET2627 gebruiken voor gratis toegang. Dat geldt ook voor 1 huisgenoot van een lid. Niet leden kunnen vanaf een week voor de lezing boeken en betalen € 5,- entree.
Het kopje koffie of thee voorafgaand aan de lezing wordt u aangeboden door het Genootschap.

In de Fransche School kunt u niet meer met contant geld betalen.