Geschiedenis omvat alle beschrijvingen over de geschiedenis, in het bijzonder die van Culemborg, die het Genootschap tot zijn beschikking heeft. Links naar andere sites vindt u bij 'Publicaties' onder 'Links'. Bij de categorieën e-boeken en Voetnoten vindt u onder andere de pdf bestanden van boeken die wij digitaal ter beschikking hebben.

De tekst onder de platen van de Heren en Graven van Culemborg is praktisch onleesbaar. Hieronder staat die tekst in een leesbaar formaat.

3 “Dit is de afcomste vande Graven / van Teijsterbant / Omme te comen tot kennisse van de afcomste der Edelre / Graven van Teijsterbandt, soo is te verstaen dat ontrent

Voetgenoot Margreet de Nie wees ons op de website van het Meertensinstituut (aanbevolen!) waar je terecht komt op de Nederlandse bedevaartdatabank.
In Culemborg zijn er drie plaatsen waarheen men op bedevaart ging: de heilige  Antonius Abt (17e-midden 18e eeuw, zijn verering kwam centraal te staan tijdens en na de in 1628 heersende pestepidemie), de heilige Nicolaas van Tolentijn (1946-1968) en het Heilig Kruis (ca. 1422-1578). Interessant voor Voetgenoten met belangstelling voor de geschiedenis van het geestelijk leven. De bedevaartdatabank leert je ook wat over de achtergronden en je kunt rondneuzen in andere plaatsen die bedevaartsoort waren (of zijn!).

De Stoomtram Tiel-Buren-Culemborg bestond maar kort, van 1906 tot 1919. In 1967 schreef Hans van Lith er een boek over, dat nu, in 2020, in een volledig herziene versie op 1 september is verschenen bij uitgeverij Boekwie van Voetgenoot Kees Wielemaker.

De Stoomtram Tiel-Buren-Culemborg- Een verloren illusie is voor € 19,95 te koop bij Boekhandel Tomey, Markt 36, Culemborg

Nota bene: er is door Voet een fietsroute uitgegeven die het tracé van de tram volgt. De route is in 2018 geactualiseerd en bij Tomey te koop voor het luttele bedrag van €6,50.

Van den vos ReynaerdeLaat Middelnerlands klinken. Een app die oude teksten op het scherm doet verschijnen, waarbij iemand die teksten voor u voorleest. Zo leert u al luisterend lezen in het Middelnederlands. Van ‘Hebban olla vogala nestas hagunnan’ uit de elfde eeuw via Van den vos Reynaerde, bijbelteksten, liederen (bijvoorbeeld over de moord op Floris V) tot aan mystieke visioenen van Hadewijch. Ook het Oudfries en het Limburgs van Hendrik van Veldeke zijn met Vogala te beluisteren.

klik om te downloaden

Kaart van de wijken in Culemborg zoals die zijn ingedeeld in 1872

Klik op het kaartje links om een grote versie te zien in een nieuw tabblad.

De tekst hieronder is ook beschikbaar als een scan van het oorspronkelijke document van de gemeente. Klik hier voor dat document (pdf)

Dit document is gevonden in het Regionaal Archief Rivierenland.

Op de binnenplaats van het Elisabeth Weeshuis is een nieuwe peilsteen aangebracht. Zo’n peilsteen is er om te laten zien hoe hoog het water kwam bij een overstroming. De nieuwe steen geeft geen hoogte aan, maar herdenkt dat in januari 1995 het water niet kwam.

Kees Molders schreef vorige Voet voor thuis over de wederwaardigheden van de werkgroep Cartovoet. Die werkgroep  bestudeert stadsplattegronden en kaarten van Culemborg en omgeving. Daarbij zoeken ze ook allerlei beeldmateriaal. Bij een van die zoektochten stuitte Kees op een spannende en enigszins mysterieuze luchtfoto. Onderzoek naar de herkomst leidde ertoe dat Kees ingewijd raakte in de wondere wereld van de luchtfotografie. In dit artikel vertelt hij zijn Voetgenoten alles over fotoverkenningen en komen we meer te weten over sergeant Prillwitz!

leeftijd van gebouwen in CulemborgMet dank aan Claire Vaessen voor de verwijzing, hier een kaart waarop de leeftijd van alle gebouwen in Nederland staat aangegeven. De uitsnede in het kleine vierkantje links is de binnenstad van Culemborg. Klik hier voor die kaart.

tekstKijkend naar Culemborg ligt op zaterdag 15 december, vanaf 11.00 op u te wachten in de pop-up store van Voet, tegenover de HEMA.

Een prachtig fotoboek ter ere van 700 jaar stadsrechten. Een boek waarmee je uren door het Culemborgs verleden kunt dwalen.

Er is natuurlijk ook van alles te doen. Laat uw exemplaar signeren door de auteurs, luister naar verhalen uit het boek, eet een ‘Culemborgse mop’ en geniet van de muziek.

fensMisschien dat je het herkent. Nu we in corona-quarantaine leven ben ik (Hans Saan) soms de dag kwijt. Ja, de krant helpt me dan of mijn weerstation, mijn mobiel. Maar het maakte me weer eens bewust van de tijd, van tijdrekening, van kalenders. En dan kijk ik in mijn boekenkast...

U weet het, wij hebben een boek uitgegeven over de Joodse graven die op de begraafplaats aan de Achterweg te vinden zijn. Alle daar te vinden grafstenen zijn uitgebreid beschreven, voor zover mogelijk met een beschrijving van de daar begraven persoon en bijbehorende stamboom. U kunt dat boek hier in pdf vorm lezen.

Op een andere site vonden wij ook een uitgebreide beschrijving.

Kaiser Wilhelm Op 19 september 2009 heeft u misschien wel deelgenomen aan de excursie naar Huis Doorn, waar de Duitse keizer Wilhelm vanaf de Eerste Wereldoorlog tot zijn dood op 4 juni 1941 heeft gebivakkeerd. Interessante excursie, mooi verhaal. In september 2012 schreef Thomas von der Dunk in de Volkskrant een artikel over het historische belang van Huis Doorn.

tekstOp 1 februari werd op de binnenplaats van het Elisabeth Weeshuis Museum een gedenksteen onthuld voor een overstroming die niet heeft plaatsgevonden. Het was op het kantje want bij Ochten is de dijk meer net niet bezweken, dus wij prezen ons achteraf terecht gelukkig.

 

 

 

 

 

 

Deze dag zou dit jaar alweer voor de 130ste keer gevierd worden. Dat ziet er nu anders uit. Maar waarom is er een 'Dag van de Arbeid' op 1 mei? Geldt dat voor alle landen?  Waar gaat het eigenlijk over?
Vanaf 1890 werd er geijverd voor een 8-urige werkdag. Pas op 11 juli 1919, na een kleine 30 jaar en alweer ruim honderd jaar geleden, is in Nederland de wet op de 8-urige werkdag aangenomen. Er gingen tientallen jaren van strijd aan vooraf.

Het dak is van de kapel, nu wordt de rest van het binnenste gesloopt om ruimte te maken voor appartementen en commerciële ruimten. Op dit korte YouTube filmpje kunt u zien hoe een deel van het oude plafond wordt gesloopt. Een en ander begeleid door stemmige muziek. Met dank aan Willy van Blokland, de maker van dit filmpje.

Enkele kilometers westelijk van de historische binnenstad van Culemborg ligt Parijsch, een omvangrijke nieuwbouwwijk in aanbouw. De wijk Parijsch is vernoemd naar het middeleeuwse ontginningsblok met dezelfde naam. Sinds midden jaren negentig van de vorige eeuw, toen de nieuwbouwplannen geleidelijk aan vorm begonnen te krijgen, is dit gebied in het vizier gekomen van archeologische onderzoekers. Na enkele boorcampagnes, uitgevoerd in het kader van Cultuurhistorische Effectrapportages, is de afgelopen jaren op diverse locaties gravend veldwerk uitgevoerd, waaronder de definitieve opgraving van vindplaats 6 in het deelgebied Parijsch-Zuid. Deze vindplaats is in 2011 als ‘behoudenswaardig’ aangemerkt vanwege de veelbelovende nederzettingssporen uit de periode vroege bronstijd tot vroege ijzertijd die vanaf enkele centimeters onder het maaiveld al tevoorschijn kwamen. De opgraving van vindplaats 6 concentreerde zich met name op de zone parallel aan en direct ten oosten van waterplas De Lokkershoek. De zuidelijke grens vormt de Rietveldseweg, de Laan naar Parijsch vormt de oostgrens. In het noorden neemt de ijzertijd-bewoningsconcentratie voorbij de Lokkerhoek geleidelijk aan af. In totaal is 2,72 hectare vlakdekkend opgegraven.

Culemborg Hoge Prijs ligt op de meest noordwestelijke tak van de Schoonrewoerdse stroomgordel (actieve fase 3370-2015 v.Chr.), een hoger gelegen rug die zich duidelijk aftekent ten opzichte van het omliggende land en een van de belangrijkste fossiele rivieren in het gebied is geweest, getuige de langdurige en intensieve bewoning. Gelet op de pollenanalyse zijn er al aanwijzingen voor bewoning in het laat neolithicum/begin vroege bronstijd. Dit wordt bevestigd door de vondst van enkele klokbekerscherven als bijmenging in jongere sporen. In de vroege bronstijd is het toenmalige loopvlak geërodeerd. Dit heeft gezorgd voor het verdwijnen van de bewoningssporen. Hoewel ook sporen van een inheems-Romeinse nederzetting zijn aangesneden en elfde- en twaalfde-eeuwse ontginningssporen van de nederzetting Parijsch zijn opgetekend, is nadrukkelijk ingezoomd op de bewoning uit de bronstijd-ijzertijd. Deze is te onderscheiden in drie fasen.

De oudste sporen die gedocumenteerd konden worden, dateren uit de midden of late bronstijd. Het gaat om de sporen van een hekwerk dat diende om de hogere delen van de stroomrug te scheiden van de lagere delen. Daarnaast werden acht ronde structuren gevonden die mogelijk gefungeerd hebben voor de opslag van gewassen. Parallellen zijn vooralsnog alleen bekend in West-Friesland. Naast enkele greppels zijn tot slot ook de restanten van een kringgreppel (13,8 meter in doorsnee] blootgelegd. Dit grafmonument wordt vooralsnog in de midden-bronstijd geplaatst. De bügelplattenfibula die vlak bij het monument werd gevonden, lijkt een nabijzetting uit de late bronstijd.

De oudste bewoningssporen van fase 2 dateren in de periode van 725/700 tot 650/625 voor Christus. Er zijn met zekerheid drie huisplattegronden gevonden: relatief korte woonstalhuizen (driebeukig) met een langer staldeel en een kort woondeel, gescheiden door tegenover elkaar liggende ingangen in de lange wanden. Rond de huizen liggen drie tot vijf spiekers. Van één van de huizen is de erfbegrenzing bekend, een rij palen aan de noordzijde. Tevens zijn hier een waterput en waterkuil teruggevonden. Een stuk elzenhout met uitstekende takaanzet heeft waarschijnlijk als ladder gefungeerd. In de waterput is een deel van een menselijke schedel teruggevonden. De schedel lijkt moedwillig te zijn gedeponeerd. De inventaris bestond onder andere uit spinklossen, weefgewichten, maalstenen, slijpstenen, klop- en kookstenen en zoutgootjes. Bij één huis is een crematiegraf type C1 zonder bijgiften gevonden. Ten noorden van twee andere huizen ligt een cluster kuilen, greppels en spiekers met enkele concentraties van vondsten, mogelijk verlatingsdepots. Een opmerkelijke concentratie betreft een ondiepe kuil met geweistangen van edelhert. Tussen de geweien lag een stapel grote scherven.

Het onderzoek laat een duidelijke overgang zien in de periode 500 voor Christus, als onder invloed van crevassevorming het leefgebied aanzienlijk verandert na een periode van relatieve rust. Op basis van de oriëntatie is één van de huizen nog toe te schrijven aan fase 2, terwijl het typologisch meer thuishoort op de overgang midden en late ijzertijd. De structuur van de nederzetting verandert pas rond 400 voor Christus. Het enige gebouw met meer oost-west oriëntatie is een drie- of vierbeukig huis, verwant met het type Maanen, dat vaker voorkomt in de nabijgelegen Utrechtse Rijnstreek. De materiële cultuur uit deze fase wijkt niet wezenlijk af van de vroege ijzertijd. Nieuw zijn maalstenen van tefriet en slingerkogels. Metaalvondsten, toe te schrijven aan deze periode, ontbreken. De opeenvolgende bewoningsperioden van Culemborg Hoge Prijs (een verbastering van het vroegere Parijsch) houdt zich in grote lijnen aan de ontwikkelingen in het deltagebied. We zien een toename van de bevolking aan het einde van de bronstijd en het begin van de ijzertijd. Naarmate de tijd vordert schuift het bewoningsareaal in westelijke richting op, naar de hogere delen van de stroomgordel. Dit gaat door tot in de Romeinse tijd waar de kern van de nederzetting ter hoogte van de inmiddels tot waterplas omgevormde Lokkershoek gezocht moet worden.

Sinds de opgraving van 2012 zijn nog enkele vindplaatsen in Parijsch-Zuid onderzocht. Hiervan zijn de noordelijker gelegen vindplaats 45 (laat neolithicum-bronstijd] en de meer oostelijk gelegen vindplaats 8 (vroeg-midden bronstijd) het meest interessant. De resultaten zullen de komende jaren gepubliceerd worden en leveren een schat aan nieuwe informatie op over de prehistorische bewoning op de Schoonrewoerdse stroomgordel.

Huib Jan van Oort

"Mijn naam is Leonieke Terlouw. Sinds 1 april mag ik directeur zijn van een bijzonder museum, het Elisabeth Weeshuis. Ik zag ernaar uit wekelijks vanuit Arnhem uw mooie stad aan de Lek te bezoeken. Helaas heeft een gemeen virus de stad in zijn greep en zijn de museumdeuren gesloten. Daarom ben ik de boeken ingedoken en lees ik veel over de geschiedenis van Culemborg en het weeshuis.

Sommige van onze leden lijden ernstig aan serendipisme. Dat is geen ziekte, maar de merkwaardige gave om toevallig prettige dingen te ontdekken.

foto van pand uit 1930Met toestemming overgenomen uit: Dagblad Rivierenland, 12 april 1994.

Schimmige eigendomsverhoudingen rond oudste krot van Lekstad

Het 'raadsel van Culemborg' blijft een raadsel

Het lijkt alsof hogere krachten actief zijn rond het pand Zandstraat 95 in Culemborg. Nadat eind vorige week een journalist van deze krant tevergeefs probeerde te achterhalen van wie het pand is en waarom hij zijn bezit al vele jaren zo laat verslonzen, staan er nauwelijks een halve dag later plots twee 'schilders' met de witkwast de voorgevel wat te fatsoeneren. Toeval, of voelt de eigenaar nog meer nattigheid dan alleen door het ontzettend lekke dak?

tekstSchatgraven werd opgenomen op 30 oktober 2016 in het Elisabeth Weeshuis Museum. Op 2 december werd het programma uitgezonden op TV Gelderland. Mocht u die uitzending hebben gemist, klik hier om hem alsnog te zien.
Het mooiste verhaal is natuurlijk dat van de haringkop die wordt verwerkt in de stoelmat, te horen na 8:40 minuten.

Volgende uitzendingen op 9 en 16 december, steeds vanaf 17:20 uur.

Subcategorieën

Alles over de geschiedenis van Culemborgse zaken, maar ook over Hoogstraten en Werth waar Culemborg als Graafschap mee was gelieerd.
Culemborgse personen
Rijksmonumenten en gemeentelijke monumenten

Algemene geschiedenis